• Anasayfa
  • Favorilere Ekle
  • Site Haritası
BİRHARF.BİZ
Üyelik Girişi
YAZARLAR
EDİTÖRDEN
GÜFTELER-BESTELER
BİR ÜSKÜDAR MASALI
Ziyaret Bilgileri
Aktif Ziyaretçi1
Bugün Toplam23
Toplam Ziyaret113754
Masal Nedir? Geçmişten Günümüze Masal Serüveni / Ayşen Kılıçarslan Göksu



MASAL NEDİR? GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE MASAL SERÜVENİ

 

         Masal, sözlük anlamı olarak halkın ortak yaratısı olarak hayale dayanan, sözlü gelenekte yaşayan ağızdan ağıza,  kulaktan kulağa aktarılan, çoğunlukla insanlar, hayvanlar ile cadı, cin, peri, dev…  gibi varlıkların başından geçen olağanüstü olayları anlatan edebi bir türdür. Etimolojik kökeni Arapça mesel  sözcüğünden  gelmiş olup ’’halk dilinde yaygın ve benimsenen öğüt’’ anlamına gelmektedir. 

    Edebi terim olarak ise masalı; 

      _ Halkın ve anlatıcıların hayal gücüne bağlı olarak kurmaca temelinde ilk  örnekleri sözlü, sonradan hem yazılı hem sözlü olarak yaratılan, 

      _Çeşitli seviyelerde anlatma yeteneğine sahip anlatıcılar tarafından aktarılan, anlattıklarına inandırmak iddiası olmamakla birlikte dinleyicilerde gerçek etkisi yaratabilen, 

       _Kahramanları insan, hayvan ve olağanüstü varlıklar olan, bazı örneklerinde yaşanması mümkün olmayan olağanüstü olayları, bazılarında ise yaşanması olası olayları konu edinen, 

       Anlatılan  olaylar bakımından gerçeküstü, fakat ifade ettiği anlam bakımından hayatın gerçekliği ile ilgili, 

       _Başında, ortasında ve sonunda kalıp ifadelere yer verilen, dinleyenleri /okuyanları eğlendirmek, eğitmek, öğüt vermek ve kıssadan hisse çıkarmak işlevleri olan bir anlatı türüdür diye detaylıca tanımlayabiliriz. 

         Evrensel olarak en yaygın Anonim Halk Edebiyatı ürünlerinin başında masallar gelmektedir. Yeryüzünde masal türü ürünlere sahip olmayan kültür yoktur.  

      Farklı coğrafyalardan derlenen masallar arasındaki benzerlikleri açıklayabilmek için ortaya atılan farklı görüşler vardır. 

       Mitolojik görüş: Masal, mitolojiden üretilmiştir ve eski Hint mitolojisine, kutsal metin sayılan Rigvedalar’a  kadar dayanır.  

      Tarihi görüş: Parçalanan mitler tarihi devirler içinde şekillenerek masalları oluşturmuştur tezini ileri sürer. Böylece  Arap, İran ve Ortaçağ Avrupa masallarının kaynağını da Hindistan’a bağlar. 

      Antropolojik görüş: Masallar insanların bir arada yaşamaya başlamasıyla oluşan komünlerin (kapalı toplum) artıklarıdır. Kültürlerin paralel olarak gelişmesi sonucu benzer masalların ortaya çıktığını savunur. 

         Dünyada masalları ilk olarak sistematik bir biçimde inceleyen ve masal çalışmalarını belli bir disipline dönüştüren Alman folklor araştırmacıları Jacob ve Wilhelm Grimm olmuştur. Günümüzde çalışmaları her ne kadar  eleştiri alsa da masalların kaynaklarıyla ilgili ilk çalışmaları  Çocuk ve Ev Masalları adlı kitaplarının önsözünde ortaya çıkarmışlardır.  

          Türk masalları üzerine yayınlanmış en eski derleme Fransa Kralı  16. Louis’nin yazmanı Diegon’a aittir. Yine Türk masallarıyla ilgili  ilk araştırmayı yapan kişi ünlü Türkolog F. W. Radloff’tur. Türk  boylarının Halk Edebiyatı  malzemelerini Proben adını taşıyan 10 ciltlik bir külliyat halinde1866-1907 yılları arasında yayınlamıştır. Bunun  arkasından  Türk araştırmacıların da çalışmaları oluşmuştur. Bunlardan ilki yayın tarihi ve yayınlayanı belli olmayan  14 masaldan oluşan Billur Köşk Masalları’dır. 
 
         Türk masallarını yayınlayan ilk Türk,  sözlü kaynaklardan derlediği 13 masalı Türk Masalları adıyla 1912 yılında bastıran K.D. rumuzunu kullanan, gerçek kimliği bilinmeyen bir kadındır.  


          Masallarımızı derleme, yayınlama ve inceleme çalışmaları Cumhuriyet döneminde yoğunlaşmıştır. Özellikle Pertev Naili Boratav,  W.Eberhart'la birlikte hazırladığı Türk Halk Masallarının Tipleri adlı eserde 2500 Türk  masalını inceleyerek 378 masal tipine yer vermişlerdir. Türkiye’de masallarla ilgili çalışma yapan bir diğer isim de  Macar bilgini Ignacz Kunos’tur. Topladığı masalları 1905 yılında İstanbul Halk Masalları adı altında yayınlamıştır. 

          O,  dünyadaki her bir milletin kendine ait folklorunu toplaması ve yayınlamasını milliyet namusuna ve borcuna ilişkin kutsi bir görev olarak tanımlar. Masal derlemeleri konusundaki ilgisizlik, Kunos’a göre Cumhuriyetin ilanından sonra geldiği  Türkiye Cumhuriyeti'nde de değişmemiştir. Kunos, masal derlemeleri  yapmaları konusunda bu dönemde gençliğe şöyle çağrıda bulunur: 
 
        “Anadolu’nun masal tarlası hala açık iken bu yöndeki araştırmaya gerektiği gibi başlanmamıştır. Görev sizlere, genç Türkiye’nin gençlerine düşer… Zahmet çekmek, sabır ve tahammül lazım… Gayret lazım… En çok vatan sevgisi lazım. Bu sevgi, Türkiye gençlerinde –ister geçmişte, ister şimdi- hiç eksik olmadı. İnşallah ileride de böyle olacak. 
 
        Geçmişten günümüze masal serüveni,  hem dünyada hem ülkemizde oldukça yol katetmiştir. Geçmiş yüzyıllarda  masallar sadece çocuklar için değil, yetişkinler içindi. Evlerde, konaklarda, hanlarda, kahvehanelerde, uzun yolculuklarda başlıca anlatı aracı idiler. Masallar günümüzde çocuk edebiyatı içinde değerlendirilir. Görsel çalışmalarla  da birleştirilen masallar birbirini tamamlayıcı unsur olarak kitaplaştırılmakta ve okuyucuya sanat bütünlüğü içinde sunulmaktadır.  

         Bu açıdan bakarsak masalları; çocuklara duygu eğitimi, değerler eğitimi, hayal eğitimi veren; okuma, dinleme, konuşma, yazma gibi yetiler kazandırarak kendini  iyi ifade etmesini sağlayan ve bu sayede de özgüvenini güçlendiren,  dilsel ve ruhsal gelişimine katkıda bulunan anlatılardır diye de tanımlayabiliriz. 
 
         Gelinen son noktada  kültür endüstrisi altında Grimm Masallarından Walt Disney’in filmlerine kadar  masal kahramanları kendilerini göstermektedirler.  Üstelik bu tüketim biçimi her bütçe için uygun hale getirilip dünyanın her yerine pazarlanabilmektedir. 

          Türk Sinemasında masallardan uyarlanan pek çok film bulunmaktadır. Özellikle 1970 li yıllardan itibaren radyo, televizyon ve sinema  yeni masal anaları olarak işlev görmektedir. Şu anda masalların yeni mekanı internet olarak gözüküyor.  Gerçi edebi unsurların  bütünlüğünü sağlamayan metinler de  artmış bulunmaktadır ama biz burada gerçek masallar üzerinden konuştuğumuz için onları katmıyoruz. 

          Masalın sinema ve medya sektöründe yaptığı bu yolculuk eş zamanlı olarak başka içerik sektörlerine de yansımıştır. Tema parklar bunlardan biridir. Ankara’daki Harikalar Diyarı'ndaki Masal Adası isimli park, Eskişehir’de kurulan Masal Şatosu, Almanya’da Grimm Kardeşlerin derleme için gezdiği 600 km’lik rotayı takip eden “Masal Yolu”  bunlardan bir kaçıdır. 

 
         Ülkemizde son yıllarda çocuk edebiyatıyla ilgili çalışmalar hızlanmış olup özellikle masal konusunda  farklı yaş seviyelerine göre  kitaplar okurla buluşturulmaktadır.   
 
Kaynakça:

Egem Yayınları, Türk dili ve Edebiyatı Kitabı.
İslam Ansiklopedisi.
www.turkedebiyati.org

AYŞEN KILIÇARSLAN GÖKSU 
04.04.2021 
  
373 kez okundu

Yorumlar

Tebrik     19/04/2021 04:43

Ayşen Hanım yazınızı keyifle okudum. İstifade ettim Ellerinize sağlık.
Misafir -

ÇOCUK EDEBİYATI
ÇOCUK ve MASAL
ÇOCUK ve ŞİİR
KİTAP TANITIM
BALA KİTAP TOPLULUĞU