• Anasayfa
  • Favorilere Ekle
  • Site Haritası
BİRHARF.BİZ
Üyelik Girişi
GÜFTELER-BESTELER
GEZGİN
İLESAM
Ziyaret Bilgileri
Aktif Ziyaretçi1
Bugün Toplam13
Toplam Ziyaret26465
ÇOCUK ŞİİRLERİ NASIL OLMALI? NUR ERSEN


ÇOCUK ŞİİRLERİ HAKKINDA
 
ŞİİR NEDİR?

Şiir, duyguların düşüncelerin ve yaşanmışlıkların mısralar aracılığı ile bir ahenk içinde dile getirilmesidir. Şiire, belirli bir yaşanmışlığın özeti de diyebiliriz.

Anlatılmak istenen duyguların, olayların, düşüncelerin mısralar halinde  gelişigüzel alt alta sıralanması, o yazı türünün şiir olduğunu göstermez.

Şiir, insanın hayal dünyasında ve düşünsel gücünde etkili olmalı, bunun için de mısra içindeki sözcükler belirli bir ahenk içinde düzenlenmelidir. Teknikleri tam olarak uygulansa da eğer içinde duygu yoksa o şiirin ruhumuzu etkilemesini bekleyemeyiz. Ahenksiz yazılan şiiri tuzsuz ve eksik malzemelerle yapılan yemeğe benzetebiliriz.

Şiiri bilgi amaçlı yazmamalıyız. İletmek istediğimiz duygumuzu üstü kapalı bir şekilde imgelerle, tasvirlerle, kelimelere yüklediğimiz farklı anlamlarla anlatabiliriz. Önemli olan neyi dile getirdiğimiz değil, o duygumuzu nasıl dile getirdiğimizdir.

Peki, nedir ahenk? Şiirde ahenk nasıl sağlanmalıdır?

Şiirdeki ahenk,  vurgu, tonlama, ölçü, hecelerdeki ritim ve musiki, mısra sonlarındaki sesin uyumu yani kafiye ile sağlanır. Şiirin akılda kalıcılığını sağlayan ahenktir.

Çocukluğumuzdan aklımızda kalan, unutamadığımız bazı şiirler tekerlemeler vardır. Bunları unutmamamızın nedeni ses uyumu ve içindeki ritmin varlığıdır.

 

Şiirin çocuk üzerindeki etkileri

*Şiir çocuğun hayal ve düşünce dünyasını geliştirir,
 
*Dili kullanma becerisini arttırır.
 
*Kelime dağarcığını zenginleştirir. Yeni sözcükleri keşfetmesine yardımcı olur.
 
*Şiir dostluk, aile, arkadaş, yurt ve memleket sevgisinin pekişmesi üzerinde etkili olur.
 
*Musiki yeteneklerine katkıda bulunur.

*Hecelerdeki ses benzerlikleri, kelime ve hece tekrarlarının meydana getirdiği ritimler, kendi içinde bir musiki oluşturur ve çocukta şiiri okumayı keyifli hale getir.

 
Çocuk şiirleri nasıl olmalı?

*Çocuk şiirleri genellikle çocuk bakış açısı ile ve çocuğun ağzından yazıldığında çocuk şiiri olarak kabul edilir.
 
*İçinde çocuk konusu geçen her şiir çocuk şiiri değildir.
 
*Şiirler yazılırken çocukların yaşı, cinsiyeti, ilgi alanları, içinde bulundukları çevre gibi unsurlar göz önünde bulundurulmalıdır.
 
*Okudukları şiirler çocukları eğlendirmeli, duygu ve düşünce dünyalarını zenginleştirmelidir.
 
*Sevgi, dostluk, dayanışma, yardımlaşma, kardeşlik duygularını pekiştirecek şekilde yazılmalıdır. 
 
*Hayal ve duygu dünyalarını geliştirecek imgelerle süslü olmalıdır.
 
*Onlara yeni ufuklar açarak kendi şiirlerini yazacak cesareti vermelidir.
 
*Sade, anlaşılır duru bir dil kullanılırken dilin estetik güzelliği ve zenginliğinden de yararlanılmalıdır. 
 
*Fazla kullanılmamasına dikkat edildiğinde devrik cümleler şiire estetik güzellik katar.

İmge nedir?

İmge, sözcüklere yeni ve etkileyici anlamlar yükleme sanatıdır. İmge sanatı mısralardaki anlamı güçlendirirken duygu ve hayal dünyasına da zenginlik ve estetik katar.

SEVİMLİ ŞEY

Annemden önce odama girer,
Altın ışıklarınla yüzüme gözüme dokunursun.
Perdenin arasından göz kırpar,
Şımarık bir çocuk gibi
Saçlarımın arasında saklambaç oynarsın.
Ne sevimli şeysin sen…
Sabah güneşi 

(Nur Ersen, Bir Uçurtmam Olsa, Sevimli Şey, sayfa  11.)

Çocuk şiirleri nasıl olmamalı?

Mısralar ve kıtalar çok uzun olmamalıdır, sıkıcı olur ve çocuğun şiir okuma hevesini kaçırır.

Kullanılan sözcükler çocuğun günlük konuşmalarından alınmalıdır. Çok edebi, ağır sözcük ve sözcük öbekleri şiiri daha da ağırlaştırır.

*Ders ve öğüt verici bir şekilde yazılmamalı, aksi takdirde çocuk şiirden soğur.

*Eğer bir bilgi vermek ya da bir şey öğretilmek isteniyorsa, ana fikir çok göz önünde olmamalı, imgelere, sembolik sözcüklerle verilmelidir.

*Çocuğun içinde kin, öfke ve nefret duyguları uyandıracak şekilde yazılmamalıdır.

*Hece tarzı ile yazılan şiirler her ne kadar çocuklar için eğlenceli olsa da sırf hece kuralına uysun diye, şiir katı kalıplara sokulup sıkıcı hale getirilmemelidir.

 

Şiirde hangi konular çocukların hoşuna gider ve onlar üzerinde etkili olur?  

*Bayrak, kahramanlık,  bayramlar, Atatürk, yurt ve memleket sevgisi gibi coşku uyandıran konular,

*Günlük yaşamdan alınan konular… Yeni bir kardeşin dünyaya gelmesi, bir yerden başka bir yere taşınma, etkinlikler (geziler, piknikler, sinema, tiyatro…) oyunlar,

*Doğa ( orman, ağaç, çiçek, mevsimler) ve doğa sevgisi,

*Hayvanlar,

*Aile, arkadaş öğretmen okul hakkında v.s yazılan şiirler çocukların hoşuna gider.

 

ŞİİRDE ÖLÇÜ:

Şiirde hece ve serbest olarak iki tür ölçü kullanıyoruz.

Hece ölçüsü:

Hece ölçüsü mısraları meydana getiren kelimelerin hece sayılarının eşit olması durumudur. Heceler parmakla sayılır. Örneğin:  Şiirin ilk mısrası yedi heceli ise bütün mısralarını yedi heceli olması, hecelerin de ses ve ritim ahengini taşıması gerektiği gibi…

Hece şiirlerini güzelleştiren, dizelere anlam katan en büyük özellik kafiye ve rediflerdir.

 

Kafiye Nedir?

*Mısra başında ortasında ve sonlarındaki ses benzerliğine kafiye denir. Daha çok mısra sonunda kullanılır.

*Kafiye hece şiirlerinin olmazsa olmazıdır.

*Kafiyeyi oluşturan kelimelideki sesler aynı, anlamlar ise ayrıdır.

*Kafiyeler kendi aralarında yarım, tam, zengin, cinaslı olarak türlere ayrılır.

*Kafiye şiire musiki ve ritm katar

*Anlamı zenginleştirir

*Akılda kalıcığı sağlar.

 

Redif nedir?

*Redif kafiyeden sonra gelen ses tekrarlarıdır. Şiire zenginlik katar.

*Redif kafiyenin tersine yazılışları ve anlamları aynı olan kelimeler ya da eklerdir. Redifin oluşması için kendisinden önce mutlaka kafiye gelmelidir. 

*Mısra sonlarındaki ses benzerliği taşıyan sözcüklerin kökü kafiye ekleri ise rediftir.

*Redifler hem ek hem de sözcük halinde olabilirler.

 

VAR

Ağacı kıskanırım 
Yemiş yüklü dalı(kafiye)  var(redif)
Bahar olsun, güz olsun 
Ne güzel masalı var. 

İmrenirim arıya 
Petek petek balı var 
Konduğu çiçeklerin 
Pembesi var, alı var

Cahit Sıtkı Tarancı

 

Serbest ölçü:

*Serbest ölçüde ise hece sayılarının eşit olması zorunluluğu yoktur. İlk mısra 5 hece ise ikinci mısra 7 hece olabilir. Ancak serbest şiir yazacağız diye anlatmak istediğimiz duygu ve düşüncelerimizi rast gele sıralarsak yazdığımız metnin düzyazıdan bir farkı kalmaz. İçinde ahenk, ritm ve musiki olmazsa ruhumuzu etkilemez. Serbest şiirin de kendi içinde bir ahengi olması şarttır.

ELMA AĞACI

Yine başladı soğuklar,
Boyuna yağıp duruyor yağmur.
Esiyor rüzgâr acı acı.
Nasıl geçireceksin bu kışı 
Elma Ağacı?

Gölgen de yok ki sana arkadaş olsun
Tek başına kaldın bu kış kıyamette.
Artık kimse bakmaz oldu yüzüne
Dallarına tırmanmıyor çocuklar,
Kuşlar uğramıyor semtine.

Üzülme, bu günler çabuk geçer,
Bir bakarsın bahar geliverir.
Yeniden allanıp süslenirsin
Bizim için yine çiçek açar,
Meyve verirsin.

Şükrü Enis REGÜ

HAZIRLAYAN: NUR ERSEN
Kaynak: A. Ferhan OĞUZKAN (Çocuk Edebiyatı)

06-06-2018

 

Paylaş |                      Yorum Yaz - Arşiv      240 kez okundu

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yapmak için tıklayın
DERGİ ARŞİVİ
İSMET BORA BİNATLI
Saat